1944
Evacuatie Wageningen en bombardement Sahara
Evacuatie
Na de luchtlandingen op 17 september 1944 werd Wageningen een onveilige stad.
De Engelsen in de Betuwe en de Duitsers op de noordoever van de Rijn onderhielden hun contacten door dagelijkse artilleriebeschietingen over en weer.
Wageningen was opnieuw frontstad, voor de tweede keer binnen vijf jaar.
Veel inwoners hielden zich schuil in hun kelders. Velen waren al met wat bezittingen vertrokke naar het veilige Bennekom en Ede. Ze namen niet zo veel mee, het maar voor een paar dagen. De geallieerden waren dichtbij.
De artillerie uit de Betuwe bleef actief.
Door de telefoonlijn van de PGEM was er contact met het bevrijde Nijmegen. De Duitsers konden geen stelling betrekken of ze werden onder merkwaardig goed gericht vuur genomen.
In het Bowlespark trof een granaat met zeldzame precisie een vuurmond.
Leden van het verzet, “spotters”, werden op de Wageningse berg betrapt met het in kaart brengen van Duitse stellingen en werden doodgeschoten.
Door het zeer accurate artillerievuur vermoedden de Duitsers dat de Veluwezoom vol zat met spionnnen, Hierdoor, en door de de “spotters”, liet de Duitse bezetter in etappes een strook land van 10 kilometer breed, gemeten vanaf de Rijn naar het noorden, ontruimen. Dit gebied liep van Arnhem tot voorbij Rhenen.
De Wageningse pont werd op 24 september 1944 buiten bedrijf gesteld.
Op die datum werd ook het bevel tot ontruiming van de Nude en de Veerweg gegeven.
Ongeveer 150 mensen namen hun intrek in de gebouwen van het instituut voor Plantenziekten en het Scheepsbouwkundig Proefstation. In het gebouw van Landbouwplantenteelt aan de Dijkgraaf vestigden zich de loco-burgemeester, de secretaris, een gedeelte van de politie en de staf van de OD.
Ze mochten na 1 oktober op eigen risico blijven.
Op 1 oktober 1944 volgde het bevel tot totale ontruiming van Wageningen. Om 18.00 uur moesten alle bewoners de stad verlaten hebben.
Deze tweede evacuatie was niet voorbereid. Alles moest worden geïmproviseerd. Er was geen vervoer geregeld en nauwelijks beschikbaar, behalve een enkele fiets.
De grote uittocht ging richting Bennekom en Veenendaal, een lange triest colonne op weg naar een onbekende bestemming, verdreven van alles wat ze dierbaar was, op weg naar de Hongerwinter.
In Bennekom ontstond nog diezelfde zondag een schrikbare overbevolking.
Veenendaal kreeg meer dan het dubbele van het normale aantal inwoners. Bovendien werden de evacués uit Wageningen gevolgd door mensen uit Renkum, Oosterbeek en Arnhem.
In diverse plaatsen werden gaarkeukens, evacuatiebureaus en hulpposten ingericht.
Wageningen vestigde evacuatiecommissies in Bennekom, Ederveen en Veenendaal.
Op 21 oktober 1944 kwam het bevel dat Bennekom moest evacueren. De Bennekomse bevolking mocht naar Ede.
Inwoners van Wageningen en andere plaatsen die in Bennekom onderdak hadden gevonden mochten niet naar Ede, maar moesten verder vertrekken. Ede was overvol en er heerste voedseltekort.
De evacués trokken verder de Veluwe op en ook naar de provincie Utrecht, richting Zeist.
Wegens de voedseltekorten daar werden de geëvacueerden later overgebracht naar Friesland.
Deze evacuatie duurde acht maanden, de geallieerden waren zo dichtbij ………
Bronnen
Kleine Kroniek van het verzet in Wageningen 1940-1945 F. van der Have.
Hier heerscht de Engelsche ziekte, studentenverzet in Wageningen Ir. S. Maso.
Bouwen en Bronnen op de Wageningse Berg R.A.R. Elders
Bombardement Sahara
Wageningen 17 september 1944, 11.23 uur
De bommen die op de Sahara en op de Diedenweg vielen op de dag dat de Slag om Arnhem begon waren bestemd voor Duitse doelen, maar ze troffen burgers en burgerhuizen.
In de Sahara werden vijf en dertig mensen dodelijk getroffen, vier zwaar gewonden overleden later in een ziekenhuis, één persoon was en bleef vermist.
Er waren veel gewonden.
Er was geen luchtalarm gegeven omdat een kwartier voordat de bommen vielen de stroom was uitgevallen.
In Nijmegen was de elektriciteitscentrale gebombardeerd.
Langs de gehele Veluwezoom werden zulke bombardementen uitgevoerd.
Het aantal burgerdoden en gewonden was hoog.
De Sahara was een buitenwijk van Wageningen, gelegen ten oosten van de stad op de Wageningse Berg. Een villawijk met prachtige huizen.
De Sahara is een onofficiële naam van het gebied dat eigenlijk Hamelakkers heet.
Bronnen:
Archief Gemeente Wageningen
Bouwen en Bommen op de Wageningse Berg, R.A.R. Elders.
Begrafenissen slachtoffers Sahara
Op woensdag 20 september 1944 werden zeven rooms-katholieke overledenen begraven na een uitvaartdienst in de Johannes den Dooper kerk aan de Bergstraat.
Op die dag werden ook elf geallieerde soldaten aan de Oude Diedenweg begraven.
Ds H. Groenewoud hield een korte toespraak.
Op donderdag 21 september werden tijdens een dienst in de Aula van de Landbouwhogeschool de overige slachtoffers herdacht.
Ds. Dufour en Ds. Groenewoud leidden de dienst.
De 28 bomslachtoffers werden ter aarde besteld op de Algemene Begraafplaats en Ds. Kouwenhoven voerde daar het woord.
Zijn woorden werden overstemd door het gebulder van het geschut en het geknetter van mitrailleurs in de omgeving.
Een vliegtuig vloog brandend over en stortte neer bij Nol in ’t Bos.
De ceremonie op de begraafplaats moest worden afgebroken en de aanwezigen renden weg om zich in veiligheid te brengen.
Onvergetelijke gebeurtenissen waren het, door de grote belangstelling, door het ongewone vervoer met provisorische middelen en door het oorlogsgeweld dat zich onafgebroken liet horen en zien.
Bronnen:
“Kleine Kroniek 1940-1945” F. van der Have.
“Bouwen en Bommen op de Wageningse Berg” R.A.R. Elders.
Informatie A.G. Steenbergen.
